समीक्षा
पुसद येथील प्रसिद्ध साहित्यिक, समिक्षक आदरणीय पंजाबराव चव्हाण,याडीकार, यांनी माझ्या झुनकी ( गोर भाषा साकी /कथा ) या कथासंग्रहाचे गोरमाटी भाषेतून केलेले समिक्षण येथे गोरमाटी भाषिकांसाठी देत आहे .
धन्यवाद पंजाबराव चव्हाण सर .क्रमांक -८७
*गोरुर गमागी जकोण अनमोल वाते वजाळेम लायवाळो साकी संग्रह: “झुनकी”*
📚📚📚📚📚📚📚📚📚📚📚
*लेखक -मोतीराम रुपसिंग राठोड*-९९२२६५२४०७
प्रस्तावना: एकनाथ गोफणे
संचालक (गोरबोली रेडिओ)*समीक्षक ✍️-याडीकार पंजाबराव चव्हाण, पुसद*-९४२१७७४३७२
•••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••
‘ *झुनकी* ‘ ई प्रसिद्ध गोर साहित्यिक मोतीराम रूपसिंग राठोड येंदुरो गोरमाटी साकी संग्रह! लेखक मोतीराम रूपसिंग राठोड येंदुर गोर साहित्य शिवारेमच कोणी तो मराठी साहित्य शिवारेम घणो मोठो नाम छं. वोंदुर सारी महाराष्ट्रेमायी प्रतिभावंत लेखक करन चारीवडी ओळख छं. आठवणींचं गाठोडं (आत्मकथा ), गोरमाटी लोकजीवन:काल आणि आज, वचपा (कादंबरी) ये सारी पुस्तक मराठी आणि गोर साहित्येम धुमाकूळ घालरेछं. वानावानार पुरस्कारेती लेखक मोतीराम रूपसिंग राठोड सरेन अनेक संस्था सेरामेलीछं. बंजारा-गोरबोली भाषान जतन करेवास धडपड करेवाळे सारी लकेवाळे अन वाचेवाळेन यी साकी संग्रह अर्पण करतांणी गोरबोली भाषान जतन करेवाळेरो,लकेवाळेरो अन वाचेवाळेर शान,मान, आणि सन्मान बढानाकेछं.गोरबंजारा समाजेमायीर अंधश्रद्धा काढेवास लेखक घणे हुशारी ती साकी मायीती सोटा मारेर काम करमेलोछं.आतराच कोणी तो गोर समाजेमायीर गमागी जकोण अनमोल वाते धुंडण एकजाग करतांणी वोन साकीर दोरीम परोतांणी ये पुस्तके म मांडेरो घणो आछो प्रयत्न लेखक करमोलोछं. करण म वोंदरो याडी परिवारे सामुती मनःपूर्वक अभिनंदन करुछुं.! गाम-तांडेमायीर संघर्षमय जीवनेर -कहाणी यी लेखक मोतीराम रूपसिंग राठोड सरेर खासियत छं. वोंदुर प्रत्येक पुस्तकेम तांडा जीवन संघर्ष दखावछं. संघर्षेन वाचा फोडेरो काम वो पुस्तके मायीती करमेलेछं. साकी म्हणजे गोरमाटी मायीर एक आसो प्रकार छं की सारी लोकुन एकजाग बसारन वोंदुन जीवन जगेर कला शिकाणो. ये साकी मायीर सारी वाते गाम -तांडेमायीर जीव-जनगानीर व्यथा, वेदना, संघर्ष येरो सारी लेखाजोखा साकी रुपेती घणो अभ्यासपूर्ण शब्देम मांडमेलेछं.
ये साकी संग्रहे एकुण दस साकी छं. जसो झुमकी,हरणीच खाय,सावतर याडी,कपडार बेपारी,बना नाकेरो तांडो,झुनकी,चलकोडी का घरेम रच,दन तातो अन चांदा शिळो का,मनकिया बुंबडी का मारं च, नशीब केन चुको च? आसी दस साकी एकेती एक चढत तो छं. पण गोरमाटीरी गमामी जकोण अनमोल वाते, साकी -साकत्तर सुद्धा ये साकी संग्रहेम छं.
७२ पेजेर ये पुस्तकेन प्रसिद्ध कवी आणि गोरबोली रेडियोरो संपादक एकनाथ गोफणे सरेर भारदस्त प्रस्तावना छं. सरेर प्रस्तावना वाचतांणीच ई पुस्तक वाचेरो मन हेजावछं. ये पुस्तकेर मुखपृष्ठ साकी संग्रहेन साजेसो छं. मुखपृष्ठ देखतांणी ई पुस्तक लेयेर मन हेजावछं. आतरा आछो मुखपृष्ठ संतोष घोंगडे पुणे बणामेलोछं. ई साकी संग्रह तांडा जीवन पद्धतीरो हुबेहूब दर्शन छं.
*”झुनकी”*
झुनकी नामेर छोरीर साकी म्हणजे ये साकी संग्रहेर आत्मा छं.कारण झुनकी छोरी सोमला आणि सोमलीर लाडेर बेटी. रमती रमती जणा ऊ अचानक वावडी कन चलीजावछं. जणा वोतेर झुपडी मायीर बुढभस डोकरी वोन वावडीमायीती दी- चार बाटली पाणी काढेन कछं. जणा झुनकी नकार देणाकछं. पच डोकरी कछं. की पाणी काढी कोणी तो काढी कोणी पण पाणी भरीभरायी टोकणी तरी मार झुपडीम मेलद.पण झुनकी वोर वात सामळी कोणी करण डोकरी वोन सराप देणाकी, जणाती झुनकीर मने विरुद्ध वाते हेयेलाग. झुनकीन त्रास हेयेन लगगो जणा झुनकीन मोठे मनक्यारो मानसन्मान करेरो वोर याडी-बाप शिकाये. जणा झुनकी वावडी कनेर झुपडीम जाणं वो डोकरीर पगेम पडगी आन डोकरी वोरो सराप होटो लेलदी. जणांती झुनकीरो जीवन सफल हेगो.ये साकी मायीती लेखक मोतीराम रूपसिंग राठोड सरेन वडिलधारी मंडळीरो मानसन्मान रखाडेन चावछं. येरो संदेश देयेवासच ई साकी ये संग्रहेर नाकेम आयीच आणि येरो महत्व घणो मोठो वाटछं.
*”हरणीच खाय”*
दुसर साकी छं. “हरणीच खाय” ई साकी गोरुर पेनार नायक नशाबीर वाणीर किंमत करेवाळ साकी छं. हिरा सपावट नामा नायकेर तांडेम वोर छोरीन भेटेन जावछं. जणा नामा नायक पुछो.. सपावट आपकाण कांई पेरोची? जणा सपावट को… नायक तली पेरोछुं. हायी सामळन नामा नायक गचप बेसगो. जणा सपावट पुछो.. नामा नायक गचप का बेसगो? …नामा नायक बोलो….जो सपावट तार तली हाण्णीच खाजाय. पच सपावटेर वावरेम घणो तलीर पिक आजावछं, काटनाक छं,वेचनाकछं,घरेम वेचतांणी पिसा लियावछं. तरी प्रत्येक वणा नामा नायक तली हाण्णीच खाजाय करण कछं. सपावट विचारेप पडजावछं आणि तली वेचन घोडो मोल लेलछं आणि वोच घोडेती नामा नायकेकन जाण पुछच. नायक मार तली वेचतांणी घोडो लेलदोचु.. तरीही नामा नायक तली हाण्णीच खाजाय करण कछं.तो तली हाण्णीच खाजाय करण नामा नायक केतोतो जकोण खरो व्हचं कांई? येरेसारू झुनकी साकी संग्रह वाचेर घण गरज वाटछं. खरोखरच लेखक प्रत्येक साकी जीव लगातांणी लखमेलोछं.वोर प्रतिभान जोड छेंणी. हजारो वरसेर वाते साकीरुपी गोरुर मुंडयाग मांडतांणी गोरुर इतिहासेम घण मोठ भर नाकदिणोछं. गोरुर इतिहास गौरवशाली आणि विज्ञानवादी हेत्तो.एक एक नायकेर बोल अनमोल हेत्ते.येर प्रचिती साकी वाचतु वणा जरूर आवछं. ई साकी वाचतु वाचतु मनक्यान जिज्ञासा निर्माण करनाकछं.की आंघ काई व्हचं जसो आपणं वो तांडेमच वोंदुर सोबत बेटेचा.
*”बना नाकेरो तांडो”*
एके धेगावतेर तांडेमायीर एक साकी अंधश्रद्धाप सोटाती प्रहार करेवाळ साकी छं. येच तांडेमायीर चिमना तांडेम त्रास देयेर कारण काई लोक वोर नाक काटनाकछं.करण चिमना तांडो छोढण दुसरे तांडेम जाणं दाढी मुछे बढातांणी महाराज बणंजावछं. वोत वोर महाराज गिरी आंनदेती चालु रछं पण नाक कटीकटायी रेयेर कारण चिमना महाराज परेशान रछं. ई परेशानी दुर करेवास चिमना महाराज चकेन केयु करछं देवी न देखेर जर हिय तो नाक कटाळुं लागछं कारण नाकेर शेंडाती देवी दखायेणी. देवी देखेर लालचेम सारी तांडो नाक कटालछं. पण वोंदुन देवी दखावछं काई? ई हास हासन पेट कुटेसरीक साकी वाचेर मजा फक्त पुस्तक खरेदी करे सवायी आव कोणी, घणचं हासाडेवाळ साकी छं.
*चलकोडी घरेम का रच*
गोरुर इतिहास घणो उंडो आणि गौरवशाली छं. चिलकोडीरो घणो मोठो महत्त्व गोर गणेम छं.कारण चलकोडी -चलकोडाच आपणेंन आदीम काळेम शेती करेरे कुं शिकायेच जेरो अभ्यासपूर्ण वर्णन हे साकी आमेलोच. ये सारी गोरुरो अनमोल ठेवा साकीर रुपेती लेखक मोतीराम रूपसिंग राठोड वजाळेम लायेरो घणो आछो प्रयत्न किदेछं. आंतरराष्ट्रीय लेखक आदरणीय भीमणीपुत्र मोहन नाईक साहेब येंदुर चलकोडीरो दोणा बाबतेमायीरे लिखाणेन ये साकी मायीती आधार मळछं.खरोखरच चलकोडी घरेम का रच येरो अभ्यासपूर्ण विवेचन ये साकी मायी दखावछं.केवळ ई साकी छेंणी तो हजारो सालेर आंघाडीरो अनमोल ठेवा छं. आणि गोर गणेती चलकोडीरो संबंध आमेलोछं. ईच वात धुंढण साकीर रुपेती सादर करेम आयीछं. ई वात गोर बंजारा समाजेवास घण मोठ उपलब्धी छं.
*”झुमकी”*
ये साकीमायी काही हेटेर कोडरुपी वाते लेखक घणे खुबीती नाकतांणी ये साकीरो महत्व बढानाके छं. गोर बंजारा संस्कृती म्हणजे गौरवशाली संस्कृती! हरदम, हरघडी साकी,साकत्तरेमायी बोलोवाळो गोरमाटी समाज. ‘झुमकी’ साकीम कोडेमायी बोलेवाळी काही वाते नाकतांणी ये ‘झुनकी’ साकीरो लिखाण करेम आयोछं. ई वाचकच कोणी तो गोरमाटीवास घण मोठ उपलब्धी छं.मन सारीच साकी घणी आवडगी. पण झुमकी साकी जापा आवडेर कारण ये साकीरो फोड करेरो मारो मन हेगो. चालो झुमकी साकी सामळां….
१ ) *“मारो बाप कांटांन कांटा लगाडेन गोच”*
२) *“आयो तो आवू केण गोछ, न आयो तो रेवचू केन गोछ”*
३) *“मामा म हजार मार सामू खिचरीती”*
*”वोमायी दिकावं जको बार फेकरिती”*
४) *“मामा मार याडी एकेर दी करेन गीच”*
ये अनमोल साकत्तर छं. झुमकी साकीमायीर. आब तमेन ई साकी कोणी तो सारी साकीच वाचेर मन हेगो हिय..
डुंगरेम ढळो ढळायो तांडो कतो हिरानगर. ये तांडेम रेयेवाळ सारी गोरमाटी करण वोन आंघेतीच हिरानगर तांडो नाम पडगोतो. तांडेर चारीवडी डुंगर दरीया,वावर -शिवर. घरेमुंडयाग गावडी,भेसी,छेळी. सारी वातेती हारोभरो तांडो. सुखी समाधानी!
हिरानगर तांडेमायी भुकीया, शाम्या बादावत, वडत्या, आन तुकीया मूडेर झुपडा हेत्ते. वोंदुर घरेमुंडयाग ढोरढांढो नावडरेते कोणी– बळद, गावडी, छेळी, आणि भेसी. तुकीया मूड दसायेन काळो पटेपडा. पण वोर तांडरी– ठंमणी मात्र रूपवान हेत्ती. गोरपान चेहरो, नाक तिकधलस, आन डिलेप धोळसप बंजारा ओढणी. वोंदुन सात बालबच्छा.वोमायी तीन छोरा व चार छोरी.
चकेर वाया हेगेते. फक्त मिटीयारो वाया करणो बाकी हेत्तो. करण वोर विया करेर तयारी सुरू हेत्ती. मिटीया, दसायेन ठंमणीवांघ गोरापान, गोल गोल डोळारो आणि हुशार हेत्तो. तांडेमायी पामण वियावास आणो -जाणो चालु हेत्ते.एकदन तुकीया मुडेन मिंढार लटा वेचन हाट-बजारेमायीती जार लायेर हेत्तो करण ऊ वोर मिटीयान कोडेम बोलो.
तुकीया मूडे कन एक काळोभोर *मिंडा* हेत्तो.मिंडार डिलेप घणे वळेसळे लटा हेत्ते. आन मोठे मोठे सिंग.एकदन तुकीया मूड परभाती परभाती हाक मारो.
*“ये मिटीया, ध्यान देन सांमळ… यी मिंडा तू खडक्यार हाटेम लेजो. येपरेर लटा वेचनाक, आव जे पीसार जार लेन. मिंडार पुटेपर घालनं लीया. घरेम खायेन जार छेचा.*
खडक्या म्हणजे वो येरीयाम मोठो तांडो.वोत हाट -बजार भरातीती- बळद,छेळी,भेसी वेचेन आणि लेयेन लोक हाटेम आतेते.
मिटीया लगेच केणाको
*”बा, म हाटेम जान. तू केव जू करू चू. तु कायी घोर मत कर. म से बरोबर करण आवूचू!”*
*”शाब्बास!”* – तुकीया मूड खुश हेगो आणि मुछेपरेन हात फेरन केयेलागो ..
*“मारो वाघ….* जसो म केरो वसो कर आणि दन आतमेर आंघाडी घर होटो आजायेस.
मीटीया *’मिंडान* लेनतांणी हाटेर वाट पकडलिदो.आन चालतु चालतु गिद बोलेन लगगो.
वळकी गामेकन आन थांबगो. वोरे मुंडयाग *लेंडी नदी* वेवरीती . वो नदीर परले कोणटान *“मेघावतेर तांडो”* हेत्तो.
नदी मायीर पाणी देखन वोन वोर बाप को जकोण वात हारदावगी.
*”आरं येरी याडीनं डोकरा…*
*हाई कुं कायी केव भा…*
*’मिंडा’ वेचन आव जे, पिसार जार लेनं मिंडारेच पुटेपर कू कायी लावा को?”*
ऊ घबरागो आणि जोर जोरेन रोयेन लगगो.
घबरो घबराय *मिटीया* आलडायेन लगगो.
वत नदीम मेघावत तांडेर छोरी कपडा धोरीती. वोन रोयेर आवाज आते बरोबर ऊ मिटीया कन आवगी.आन पुछेन लगगी.
“अरे ए… कायी हेगो?
आतरा का रोरोची?
कोई मारे काई?
घरेमायीती हाकाल दिणे काई?”
*मिटीया* रोयेर थंबाडन हेट मुंडी घालन बोलो.
*”मारो बाप मन कोछं हाटेम मिंडा वेचन आव जे..पिसार जार लेन आजो आणि वु जार येच मिंडार पुटेपर लायेस हाणु कोच.!*
छोरी हासेन लगगी.
आणि केयेलाग येमायी काई मोठ वात छं.
जणा मिटीया बोलो म्हणजे येमायी काई मोठ वात छेंणी.
मारो बाप मनं हाटेम जान मिंडा वेच…कोछ् !
आणी मिंडा वेचन वोरच पुटेपर जार घर लायेर कोछ !”
हाणु सांमळन छोरी जोरेती हासेन लगगी.
आणि मिटीयान केयेन लगगी …
*”ए वेंडो! तार बाप तोन मिंडा वेचेर को कोणी मिंडार लटा वेचन जार ला कोच!*
हाणु सांमळन
*मिटीया* वोर सामु देखेन लगगो.
*मिटीया* टक लगान छोरी सामु देखेन लगगो.छोरीर रंग रुप देखतांणी छोरी वोरे मनेम भरागी.करण छोरीन नाम ,वोर बापेर नाम पुछो जणा छोरी बोली.
“म्हारो नाव – *झुमकी*
बापेर नाव – *”सकीया मेघावत”*
*मिटीया* गचप सामळंलिदो.
*“झुमकी…”* ई नाम वोन पंसत पडगो.
नदी पार करन मिटीया हाटेम चलेगो आणि मिंडार लटा वेचन जार लियायो. जणा वोर याडी बोली….
*”आब मिटीया साणो वेगोचं ओरो वाया करणू लागचं!”*
मिटीया रातभर सुतो कोणी.छोरी वोरे नंजरेमायीती जारी कोणी . दन निखळ गो.
*”तुकीया मूड”*वोर बाप छोरी देखेन झरपलारे तांडेन जारो तो.
वतराम मिटीया वोर बापेन बोलो.
*”ये बा… म तोन एक वात पूचू कायी रं?”*
जणा तुकीया मूड हासन को…
*”हात तार याडीनं साळीया लेजावं… पूच नी बेटा, ताऱ वातं म सामळूचू – गाळी दूनी!”*
जणा मिटीया वोर बापेन हासतांणी थोडा लाजतांणी को….
*”बा… म कालेन हाटेन गेतो, नंदीपर एक मेघावत तांडेर छोरी भळीती… घंळच आच रं बा… मन पटगीच – वळंकिन मेघावतेर तांडेन जो… मार वत सगाई जमान आजो…”*
वोर बाप केयेन लगगो.
*मिटीया*
बेटा तु काई काळजी करमत म वोत जान तार सगाई करन आवछुं.पण बेटा छोरीर नाम आन वोर बापेर नाम काई को…जणा मिटीया बोलो…बापु
*”छोरीर नाम ‘झुमकी’… आणी बापेर नाम ‘सकीया मेघावत* तुकीया मुड पगेतीच ऊदाळेर तडकेम एके घंटाम मेघावतेर तांडेमायीर सकीया मेघावतेर झुपडी मुंडयाग हुभरगो. आणि आवाज दिणो.
“*ए छोरी ! ई घर *’सकीया मेघावतेर छं काई?”*
जणा *’झुमकी’.”* थोडसेक घबरागी आणि
बोली..हाव ,हायी घर सकीया मेघावतेर छं. जणा तुकीया मुड वो छोरीन को…
“तार बाप कत गोछं?”
*” मामा मारो बापू कांटान कांटा लगाडेन गोछ”.*
पुन्हा तुकिया मूड बोलो.
” बेटी तार बाप घरेसामु आयेवाळ काई ? “
झुमकी बोली…
*” आयो तो आवू केण गोच, न आयो तो रेवचू केन गोछ”*
तुकिया मूड आरबळागो *”झुमकी”* छोरी *”कोडेमच बोलरीती.”* पच तुकीया मूड बोलो
*” बेटी तू कायी कररीची? “*
झुमकी मनेमनेम बोली..
*” इले केलागो.. यी डोकरा कायीं बी इच्चाररोच याडी “.* तुकीया मूडेन आटाये कोणी.
‘झुमकी’ हाणीआसो बोली..
*” म क मामा हजार मार सामु खिचरी चू, अन ऐकेऐकन बार फेकरी चू “*
ये *’झुमुकी’* छोरीर वात सामळंन तुकीया मुड मातेप हाथ मेलदिणो. थोडा थांबन तुकीया मुड पुछो….
*” बेटी, तार याडी घर छेयी कायी ? वू कत गीच ? “* झुमकी हासती हासती केयेलाग .
*” मामा, मार याडी ऐकेर दि करेन गीचं. “*
आब तुकीया मुडेर मातो झंनारगो. छोरीन बोलेर छोढण..बाजुती घरेमायीर बुढ भस डोकरीन पुछो.
*” फुफी तू कायी कररीची..? “*जणा डोकरी बोली .
*” कायी कोणी रे बेटा..? बेटा-बेटी न बाळरीचू, आन याडीन सीजाडरीचू. “*
हाणु सांमळते बरोबर तुकीया मुड घबरागो आणि केयेन लगगो…
*”सारी तांडो काई कोडेमच बोलच भा”?*
डोकरी झुमकीन केयेलाग ये छोरी पामणेंन चहा परा. जणा
झुमकी बोली…
*” हाव ये दादि, म भूलचं गीचू मांदी. “*
ई *’झुमकी’* साकी मायीर
कोडेर भाषा छं,
शेवटी…..म आतराच कियुं तमेन जर ये सारी कोडेर उत्तर चावतो हिय तो ई ‘झुनकी’ साकी संग्रह जरूर वाचणू लागीय. तुकीया मुड छोरार सगाई करच क काई? येरो उत्तर तमेन झुमकी साकी वाचे सवायी मळ कोणी.
*काही अनुकूल वाते*
ये ‘झुनकी’ साकी संग्रहेम जे कायीं दस साकी छं. वोमायीर कायी साकी वाचतुवणां हाणु वाटछं की जसो कायीं आपणं वोंदुर बरोबरच छां.करण वाचेर मजा आवछं. लेखकेर प्रतिभान जोड छेंणी. झुमकी,हरणीच खाय,बना नाकेरो तांडो,झुनकी आणि चलकोडी घरेम का रच ये साकी गोरमाटी समाजेर जीवनेती मेळ खावछं आणि घणी मोलेर छं. लेखकेर विचार करेर शक्ती घणी उंड छं. वाचकेन वाचतु वणां आंघ कायी हेरोछं येवास वाट देखेन लगाडेवाळ कल्पना शक्तीन जोड छेंणी.
*प्रतिकूल वाते*
ये साकी संग्रहेम कायी शब्द गोरमाटीती मेळ खायेणी, आणि कायी साकी वाचतुवणां आंघ हेयेवाळ घटनार जिज्ञासा निर्माण करेणी. दुसरे नंबरेर साकी ‘हरणीच खाय’ ई नाम मराठी सामु धासच. येरे ऐवजी जर हाण्णीच खाजाय आसो र तो आछो रेयेवाळो हेत्तो. एकंदरीत कायी मायनर वाते छोडदिणे तो ‘झुनकी’साकी संग्रह अप्रतिम छं.
*”झुनकी”* ही फक्त एक साकी छेंणी. तो गौरवशाली इतिहासेमायीर गोरुर साकत्तर ,केणावंट गमागे जकोण धुंडन काढोकढाय एक अनमोल इतिहास छं.
ये सारी साकी मायीती तांडा जीवनेरो दर्शन व्हच.
“झुनकी” फक्त सुरूवात छं–आंघ उजी ९ साकी बाकी छं. सारी साकीच गोरुरो तत्त्वज्ञान केयेवाळी अनमोल ठेवा छं.एकवळां जरुर वाचे सरीक साकी संग्रह छं . मन वाटछं की ई साकी संग्रह १७ भाषाम प्रकाशित हेयेन चावछं कारण गोरमाटीरो ऐतिहासिक तत्त्वज्ञान आणि गोरुर गौरवशाली परंपरा तमाम भारतीय जनतान कळ जाय. तांडेन परिवर्तनेर दिशाम लेजायेवास प्रयत्न करेवाळ आदरणीय लेखक मोतीराम रूपसिंग राठोड सरेर आंघेर साहित्य वाटचालेवास मनभर शुभेच्छा दुछुं!
आणि थांबुछुं!!
*चकेन वाचे सरीक पुस्तक*
पुस्तक ग्रंथ :- *”झुनकी”*
गोर बंजारा साकी
(कथा संग्रह)
लेखक :- *मोतीराम राठोड सर माजी शिक्षणाधिकारी नांदेड*
मो.नंबर :- *9922652407*
पुस्तकेर मुळ किंमत :- *१०० ₹*
पेज :- *७२*
प्रकाशक -गणेश राठोड करमठोट
दमाळ प्रकाशन, गडचांदूर*समिक्षक,✍️याडीकार पंजाबराव चव्हाण,पुसद*
*मो.नं-९४२१७७४३७२*
लेखन काळ-२०/७/२०२५.
___________________________________
पुस्तक किंमत रु१००
सवलत :रू .७० मध्ये घरपोच मिळेल
फोन पे नं. ९९२२६५३४०७
———————————————————–
About the Author
