येथे दत्तात्रय एमेकर यांची जीवनप्रवास, कला-कार्य, सामाजिक उपक्रम, विशेषतः सुंदर अक्षर कार्यशाळा (कंधार) या माध्यमातून केलेले कार्य याबाबत सविस्तर माहिती देत आहे.
# जन्म आणि पार्श्वभूमी
दत्तात्रय एमेकर यांचा जन्म ७ नोव्हेंबर १९७२ रोजी मुखेड तालुक्यातील पाळा या गावात झाला.
त्यांचे कुटुंब आर्थिक दृष्ट्या सहज नव्हते; शालेय जीवनात अनेक अडचणींना ते सामोरे गेले.
लहानपणी कलेची आवड निर्माण झाली: चित्रकला,हस्तकला,शिल्पकला, लेखन कौशल्य,सुत्रसंचलन, गणेशोत्सव अन् दुर्गोत्सवात समाज प्रबोधनात्मक सजावट, कविता लेखन,मन्याड-गोदा खोर्यातील रक्षाबंधन स्फूर्तिदायक उपकम अशा स्वरुपात. उदाहरणार्थ, बहाद्दरपुरा गावात महालक्ष्मीच्या सजावटीला त्यांचा सहभाग.
# कला व सामाजिक कार्य
एमेकर यांनी अनेक आरास, सजावट आणि सामाजिक भागीदारीचे कार्यक्रम राबवले आहेत. उदाहरणार्थ, आदर्श गणेश मंडळ कंधार अंतर्गत विविध विषयांवर “देखावा” (थीमॅटिक आरास) सादर केले: व्यसनमुक्ती, सामाजिक समता, महापुरुष जयंती मयंतीस विविध उपक्रम,साक्षरता अभियान. त्यांची कला केवळ सजावटीपुरती मर्यादित नाही; ती सामाजिक संदेश देणारी आहे — उदाहरणार्थ, १९९९ साली भारत-पाकिस्तान युद्धानंतरचे “कारगिल विजय दिन” प्रदर्शन या प्रदर्शनात तत्कालीन युध्दातील ९०० नियतकालिकातील क्षणचित्रे कात्रण प्रदर्शन आणि शालेय विद्यार्थ्यांचं दल तयार करणं.
त्यांच्या कार्यात लेखन, भाषण, व्यक्तिमत्व विकास, कविताक्रम अशा विविध कला समाविष्ट आहेत.श्री शिवाजी विद्यालय बारुळ या ज्ञानालयात २६ जुलै २०१० रोजी मातोश्री मुक्ताई धोंडगे यांच्या स्मृतीदिनी १२ भाषेत विद्यार्थ्यांनी चरित्रावर भाषणे करुन अख्या महाराष्ट्रात एक अफलातून उपक्रम यशस्वी करुन इतिहास घडविला.कंधार शहरातील स्मशानभूमीत अनोखी दीपावली साजरी करतांना धन्वंतरी दिनी १०१ दिव्यांचा झगमगाट करुन दिवाळी साजरी.
सुंदर अक्षर कार्यशाळा (कंधार)
“सुंदर अक्षर कार्यशाळा कंधार” ही एक उपक्रम आहे ज्याच्या माध्यमातून एमेकर यांनी विद्यार्थी, शाळा, विद्यार्थ्यांचा लेखन आणि अक्षरकला विकास करण्यावर लक्ष केंद्रित केले आहे. या कार्यशाळेच्या माध्यमातून त्यांनी भारतीय शूर सैनिकांसाठी ३३३३ राख्या व ३३३३ सदिच्छा पत्रं तयार केली. कोरोना काळात शाळा-छात्रांना वही, पेन्सिल, पेन, इतर साहित्य भेट स्वरूपात दिले गेले.
या कार्यशाळेचा हेतू — सृजनशील लेखन, सुंदर हस्ताक्षर, व्यक्तिमत्व विकास ही बाब उत्तेजित करणे हे आहे.
# विशेष बाबी व गुण
एमेकर हे “हरहुन्नरी कलाकार” म्हणून ओळखले जातात कारण त्यांच्या कलात्मक क्षेत्रातील विविधतेमुळे — सजावट, आरास, लेखन, हस्ताक्षर कला. त्यांना “समाजभूषण दिव्यांग रत्न मन्याड भूषण” अशा पुरस्कारांनी गौरवण्यात आले आहे.
त्यांनी अपंगत्वाला (मस्क्यूलर डिस्ट्रॉफी अशा आजारासह) मात केली आहे आणि उत्साहाने कलात्मक, सामाजिक कार्य केले आहे.
प्रेरणा आणि पुढील वाटचा
शिक्षक, समाजसेवक, कलावंत यांच्या प्रेरणेने त्यांना वाटचाल सुरू केली — विशेषतः केशवराव धोंडगे व गुरुनाथराव कुरुडे यांच्या संकल्पनेतून त्यांनी अनेक उपक्रम हाती घेतले. पुढे त्यांच्या कार्याची व्याप्ती वाढते आहे — शाळांमध्ये, समाजात कलात्मक व साक्षरतेच्या माध्यमातून बदल घडविण्याचा प्रयत्न.अनेक विषयावर हस्तलिखीते,अनेक भित्तीपत्रके,एक ३५ पानांचा स्वरचित हस्ताक्षराने ग्रंथ लिहून प्रकाशित. दरवर्षीच नवीन वर्षाचे स्वागत कल्पक बोलक्या अक्षरात्मक नवनित करुन साजरे.चंद्र-सूर्य असे पर्यंतची चीरकाल चालणारी दिनदर्शिका २०२३ च्या १ जानेवारीस श्री शिवाजी हायस्कूल हु.माणिकराव काळेरोड कंधार या ज्ञानालयात विमोचन सोहळा.याच विद्यालयात जागतिक टपाल दिनी गत काळातले डाक माध्यम पोस्ट कार्ड ,अंतर्देशिय पत्र,इन्होलप,मनी आर्डर, तार या माध्यम प्रत्यक्ष कसे लिहित होते त्याचे प्रात्यक्षिक विद्यार्थ्यांकडून करवून घेतले.हा कार्यक्रम टेलिव्हिजन प्रसारीत झाला.व्हेलंटाईन डे चा कार्यक्रम शाळेत वृक्षांना गुलाब पुष्प देवून साजरा केला.विविध विषयावर आकाशवाणी नांदेड केंद्रावर चार वेळा मुलाखत एक वेळ काव्य वाचन प्रसारीत झाले आहे.
वृक्षांना रख्या बांधून पर्यावरणाचे रक्षण करण्याचे साकडे घालून रक्षाबंधन सणानिमित्त अनोखा उपक्रम यशस्वी.श्री शिवाजी हायस्कूल कंधार व लोहा-कंधार तालुक्यात अनेक शाळेत कार्यशाळा घेऊन अनेक विद्यार्थ्यांना लळा लावण्याचे उत्कृष्ट कार्य केले.आदर्श डाॅ.भाई केशवरावजी धोंडगे यांच्या हैद्राबाद मुक्तिसंग्राम लढयातील कारगिल शौर्य गाथा,निष्काम कर्मयोगी योगीराज निवृत्ती महाराज चरित्र ग्रंथ,नानक शाही मठाचे मारेकरी, तिन/चार ग्रंथाचे श्रृतलेखन करण्याचे अहोभाग्य लाभले.“सुंदर अक्षर” ह्या संकल्पनेचा विस्तार — म्हणजे केवळ लेखन सुशोभित करणे नाही, तर लेखनाद्वारे व्यक्तिमत्व, सामाजिक जागृती, संवाद कौशल्य,व्यक्तिमत्व विकास,सृजनशील गुणास योग्य मार्गदर्शन या गोष्टींचाही विकास.
दत्तात्रय एमेकर हे असे व्यक्तिमत्व आहेत ज्यांनी मर्यादीत संसाधनातही कलाभिमुखतेने व सामाजिक दृष्टिकोनाने उत्तम कार्य केले आहे.डाॅ.भाई केशवराव धोंडगे यांच्या सत्याग्रहात हिरीरीने भाग घेऊन सहभाग,डाॅ.भाई केशवराव धोंडगे यांच्या संकल्पनेतून महापुरुषांचे ३६ अर्ध पुतळे कलावंत मित्र प्रा.डाॅ.प्रकाश डोम्पले यांच्या साथीने निर्माण करुन कंधार-लोहा तालुक्यात प्राणप्रतिष्ठित करण्यात आले. खंदारी वात्रटिका,कंधारी आग्याबोंड, शब्दबिंब, आत्मकथन, बोलके शल्य अशा विविध सदरात ३००० काव्य लेखन, अनेक लेख,समाज जागृतीचे करुन सोशल मीडियावर आणि नियतकालिकात प्रकाशित
त्यांच्या कार्यशाळेने — “सुंदर अक्षर व लेखन कला” यांना एक नवी दिशा दिली आहे.
त्यांच्या कलांमुळे आणि उपक्रमामुळे अनेक विद्यार्थ्यांना, समाजाला प्रेरणा मिळाली आहे.
जर तुम्हाला त्यांच्या कार्यशाळेतील तपशीलवार कार्यक्रम, भविष्यातील योजना, किंवा संपर्क माहिती हवी असेल, तर मी त्याचाही शोध घेऊ शकतो — हवे असल्यास सांगू शकता.गोपाळसूत दत्तात्रय एमेकर यांचे आदर्श माता कुसुमबाई ,पिता गोपाळराव, पुर्णांगी संगीता,पुत्र दुष्टांत, कन्या दृष्टी आणि बंधु संजय व बालाजी,भगीनी अणिता एमेकर, उर्जास्त्रोत भाई दत्तात्रय गुरुनाथराव कुरुडे,अॅड मुक्तेश्वर केशवराव धोंडगे,प्रा.डाॅ.पुरुषोत्तम केशवराव धोंडगे होत. जिवलग मित्र प्रो. डाॅ.प्रकाशराव डोंम्पले या सहित बेंबीच्या देठापासून विरोध करणारे विरोधक यांचे सहकार्य प्रखर्षाने लाभले.
About the Author
