शिक्षण क्षेत्रात निष्ठा, प्रामाणिकपणा आणि समाजप्रबोधनाचा ध्यास घेऊन तब्बल तीन दशकांहून अधिक काळ कार्य करणारे आदर्श शिक्षक व केंद्रप्रमुख नामदेव मारुतीराव कुटे हे ११ एप्रिल २०२६ रोजी सेवानिवृत्त होत आहेत. त्यांच्या कार्याचा ठसा केवळ शाळांपुरता मर्यादित न राहता संपूर्ण समाजजीवनावर उमटलेला दिसून येतो.
नागलगाव (पोस्ट कुरुळा, ता. कंधार, जि. नांदेड) येथील रहिवासी असलेले कुटे यांनी एम.ए., बी.एड. अशी शैक्षणिक पात्रता प्राप्त केली. १९८६ मध्ये एस.एस.सी. व १९८८ मध्ये डी.एड. पूर्ण करून ३१ जुलै १९८९ रोजी जि.प. प्राथमिक शाळा नेकली (ता. भोकर) येथे त्यांनी शिक्षक म्हणून सेवेला प्रारंभ केला.
१९९४ मध्ये वागदरवाडी (ता. लोहा) येथे बदली झाल्यानंतर त्यांनी गावकऱ्यांच्या सहकार्याने श्रमदानातून शाळेसाठी दोन एकर दगडी कंपाउंड उभारले. साक्षरता अभियानात जिल्ह्यात प्रथम क्रमांक मिळवून शाळेचे नाव उंचावले. त्यांच्या कार्याची दखल घेत विविध मान्यवरांनी शाळेला भेट देऊन कौतुक केले.
१९९७ मध्ये नागलगाव येथे प्रभारी मुख्याध्यापक म्हणून कार्यरत असताना ११ विद्यार्थी शिष्यवृत्तीधारक झाले. त्यांच्या मार्गदर्शनाखालील एका विद्यार्थ्याची अमरावती विद्यानिकेतनमध्ये निवड होऊन तो आज बेंगळुरू येथे अभियंता म्हणून कार्यरत आहे, ही त्यांच्या कार्याची मोठी पावती आहे.
२००५ मध्ये घोडज येथे प्रभारी मुख्याध्यापक म्हणून काम करताना त्यांनी अवघ्या ४० दिवसांत वर्गखोलीचे बांधकाम पूर्ण करून घेतले. या उल्लेखनीय कार्याबद्दल जिल्हा परिषदेकडून त्यांना सन्मानित करण्यात आले. तसेच “….
मुक्त गाव” उपक्रमात तालुक्यात प्रथम क्रमांक मिळवून त्यांनी शाळेची गुणवत्ता उंचावली. त्या वेळी मुख्य कार्यकारी अधिकारी परिमल सिंह यांनी त्यांच्या शाळेची तुलना “शांतिनिकेतन”शी करत गौरवोद्गार काढले.
यानंतर विविध शाळांमध्ये सेवा देत असताना त्यांनी शालेय परिसर सुशोभित करणे, विद्यार्थ्यांना गणवेश उपलब्ध करून देणे, तसेच शाळेला आदर्श बनवण्याचे कार्य सातत्याने केले. २०१८ मध्ये जि.प. प्राथमिक शाळा हिप्परगा (ता. कंधार) येथे बदली झाल्यानंतर विद्यार्थ्यांना दोन गणवेश, बूट, सॉक्स, टाय व पाणी बॉटल उपलब्ध करून देत त्यांनी विद्यार्थीकेंद्री उपक्रम राबवले.
कोरोनाकाळातही ऑनलाइन शिक्षणाद्वारे ज्ञानदानाची परंपरा अखंड ठेवली.
२०२३ मध्ये केंद्रीय प्राथमिक शाळा पालखी येथे मुख्याध्यापक म्हणून त्यांनी यशस्वीपणे कार्यभार सांभाळला. पुढे पदोन्नतीने केंद्रप्रमुख म्हणून संकुल फुलवळ येथेही त्यांनी प्रभावी कामगिरी बजावली. २०२६ मध्ये एच.एस.सी. परीक्षेच्या परिरक्षक कार्यालय, कंधार येथेही त्यांनी जबाबदारी यशस्वीपणे पार पाडली.
शैक्षणिक कार्याबरोबरच कुटे यांचे समाजप्रबोधनाचे कार्यही उल्लेखनीय आहे. सावित्रीबाई फुले, महात्मा फुले, शाहू महाराज, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, छत्रपती शिवाजी महाराज आदी महापुरुषांच्या जयंतीनिमित्त त्यांनी गावोगावी व्याख्यानांद्वारे विचारप्रबोधन केले. कंधार येथे सात दिवसांची व्याख्यानमाला आयोजित करून त्यांनी नामवंत विचारवंतांना आमंत्रित करत समाजजागृतीचे कार्य घडवून आणले.
त्यांच्या कार्यकाळात अनेक विद्यार्थी डॉक्टर, अभियंते, शिक्षक, प्राध्यापक तसेच प्रशासनातील अधिकारी बनले, हीच त्यांच्या कार्याची खरी ओळख आहे.
त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यात पत्नी सविता कुटे यांचा मोठा सहभाग असून त्यांना एक मुलगा (एमबीबीएस, एमडी) व दोन मुली (एम.ए. डी.एड. व एम.फार्मसी शिक्षण घेत आहेत) आहेत.
शिक्षण, संस्कार आणि समाजकार्य यांचा त्रिवेणी संगम साधणारे नामदेव कुटे यांचे कार्य पुढील पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी आहे. त्यांच्या सेवानिवृत्तीनिमित्त त्यांना निरोगी व आनंदी आयुष्याच्या हार्दिक शुभेच्छा.
दिगांबर वाघमारे,
मुख्याध्यापक, महात्मा फुले प्राथमिक शाळा कंधार
#9960849894
About the Author
