(मुखेड तालुक्यातील ग्रामीण आरोग्यसेवेचा विश्वासार्ह चेहरा म्हणून ओळख असलेले ज्येष्ठ धन्वंतरी डॉ. मारोती जेजेराव पाटील इंगोले बेळीकर यांनी गेली पाच दशके निस्वार्थ सेवाभावातून हजारो रुग्णांना नवजीवन दिले आहे. अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत वैद्यकीय शिक्षण पूर्ण करून त्यांनी उभारलेले इंगोले हॉस्पिटल आज मुखेडच्या आरोग्य इतिहासातील प्रेरणादायी पर्व ठरले आहे. त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त त्यांच्या संघर्षमय, सेवाभावी आणि आदर्श जीवनप्रवासाचा घेतलेला हा विशेष लेख मुखेड येथील ज्येष्ठ पत्रकार दादाराव आगलावे यांनी लिहिलेला खास आपणासाठी देत आहोत.-संपादक )
मूळ बेरळी (बु.) ता. मुखेड जि. नांदेड येथील रहिवासी असलेले डॉ. इंगोले हे पोलीस पाटील स्व. जेजेराव पाटील इंगोले यांचे चिरंजीव होत. ग्रामीण भागातील सामान्य कुटुंबात जन्म असूनही मुलगा डॉक्टर व्हावा हे वडिलांचे स्वप्न त्यांनी जिद्दीने पूर्ण केले. अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत आयुर्वेद शिक्षण पूर्ण करून त्यांनी समाजसेवेचा मार्ग स्वीकारला. त्या काळात मुखेड शहरात मोजकेच डॉक्टर कार्यरत होते. वैद्यकीय सेवा दुर्मिळ असताना, डॉ. इंगोले यांनी गावोगावी जाऊन रुग्णसेवा करण्याचा ध्यास घेतला.
मुखेड शहराच्या आरोग्य इतिहासात गेली पाच दशके सातत्याने लोकसेवा करणारे नाव म्हणजे इंगोले हॉस्पिटल. २८ फेब्रुवारी १९७४ रोजी सुरू झालेल्या या सेवायात्रेने आज ५३ वर्षांचा ऐतिहासिक टप्पा गाठला असून, हा प्रवास केवळ एका दवाखान्याचा नसून ग्रामीण भागातील लाखो रुग्णांच्या विश्वासाचा, मायेचा आणि सेवाभावाचा प्रेरणादायी इतिहास ठरला आहे. मुखेड तालुक्यात वैद्यकीय सुविधांचा अभाव असताना, अत्यंत मर्यादित साधनसामग्रीमध्ये डॉ. मारोती जेजेराव पाटील इंगोले यांनी सुरू केलेली ही सेवा आजही तितक्याच निष्ठेने आणि आत्मीयतेने सुरू आहे. प्रारंभी पहाटे पाच वाजता उठून ते पायी अनेक किलोमीटर अंतर पार करत रुग्णांपर्यंत पोहोचत असत. चिखल, काटेरी रस्ते, पावसाळ्यातील हालअपेष्टा यांची पर्वा न करता मांजरम, जांब, चांडोळा, येवती, वर्ताळा, मंग्याळ आदी गावांमध्ये त्यांनी उपचार सेवा दिली. अनेकदा बूट हातात घेऊन चिखलातून चालत जावे लागे, तरीही त्यांच्या चेहऱ्यावर सेवाभाव आणि समाधान कायम असे. १९७८ मध्ये मोटारसायकल मिळाल्यानंतर त्यांची सेवा आणखी व्यापक झाली. त्या काळात ग्रामीण भागात गॅस्ट्रो, कॉलरा, गोवर, कांजण्या, नारू यांसारख्या साथीच्या रोगांचा मोठ्या प्रमाणावर प्रादुर्भाव होता. अंधश्रद्धा आणि वैद्यकीय उपचारांबाबत भीतीमुळे अनेक रुग्ण दवाखान्यापर्यंत येत नसत. अशा परिस्थितीत डॉ. इंगोले यांनी केवळ उपचारच केले नाहीत, तर समाजात वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजवण्याचे मोठे कार्य केले. त्यांनी लोकांमध्ये आरोग्यविषयक जनजागृती निर्माण केली आणि आधुनिक वैद्यकीय उपचारांवर विश्वास निर्माण केला. १९८५ ते १९९० या काळात त्यांनी दोन हजारांहून अधिक प्रसूती यशस्वीरीत्या पार पाडल्या. त्या काळात ग्रामीण महिलांसाठी सुरक्षित प्रसूती सुविधा अत्यंत मर्यादित होत्या. अशा परिस्थितीत अनेक माता आणि बालकांचे प्राण वाचवण्याचे मोलाचे कार्य इंगोले हॉस्पिटलने केले. रुग्णाला औषधासोबत मानसिक आधार देणे, त्याच्या कुटुंबीयांना धीर देणे आणि प्रत्येक रुग्णाकडे आत्मीयतेने पाहणे, ही डॉ. इंगोले यांच्या सेवाशैलीची खास ओळख बनली. ‘फॅमिली डॉक्टर’ ही संकल्पना ग्रामीण भागात प्रत्यक्षात जपणाऱ्या मोजक्या डॉक्टरांमध्ये त्यांचे नाव आदराने घेतले जाते. अनेक कुटुंबांच्या तीन-तीन पिढ्यांवर त्यांनी उपचार केले. एक-दोन रुपयांच्या अल्प फीमध्ये त्यांनी केलेली सेवा आजही अनेकांच्या आठवणीत जिवंत आहे. आर्थिक परिस्थिती कमकुवत असलेल्या रुग्णांना त्यांनी कधीही पैशासाठी अडवले नाही. रुग्णसेवा हीच ईश्वरसेवा या तत्त्वावर त्यांनी आयुष्यभर काम केले. या यशस्वी प्रवासात त्यांच्या पत्नी सौ. अनुसयाबाई इंगोले यांचे मोठे योगदान लाभले. घराची जबाबदारी सांभाळत त्यांनी डॉ. इंगोले यांच्या सेवाकार्यात खंबीर साथ दिली. त्यांच्या संस्कारांचा वारसा पुढील पिढीतही दिसून येतो. चिरंजीव डॉ. शिवराज इंगोले हे एमडी, डीएनबी, एफआरसीआर (लंडन) उत्तीर्ण असून उच्च वैद्यकीय क्षेत्रात उल्लेखनीय कार्य करत आहेत. त्यांच्या पत्नी सौ. रेश्मा इंगोले या नाक-कान-घसा तज्ज्ञ असून दोघेही मुंबई येथील जे.जे. हॉस्पिटलमध्ये सेवा बजावत आहेत. दुसरे चिरंजीव विश्वनाथ इंगोले हे मेडिकल व्यवसायासोबत विविध सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रिय सहभाग घेत आहेत. डॉ. इंगोले यांच्या सेवाकार्यात मुखेड भूषण डॉ. दिलीपराव पुंडे यांचेही विशेष सहकार्य लाभले. एक काळ असा होता की मुखेड शहरातील डॉ. एम. जे. इंगोले, डॉ. आर. जी. स्वामी आणि स्व. पी. बी. सीतानगरे यांना मुखेडची त्रिमूर्ती म्हणून लोक ओळखत असत. या तिघांनी ग्रामीण भागातील आरोग्यसेवा अधिक सक्षम करण्यासाठी मोलाचे योगदान दिले. डॉ. सीतानगरे साहेब यांच्या जाण्याने डॉ. इंगोले साहेब यांच्या मनात सदैव दुःख राहणार आहे.
आजही सुप्रभात मित्र मंडळात डॉ. इंगोले साहेब आपल्या अनुभवकथा सांगतात तेव्हा श्रोते मंत्रमुग्ध होऊन ऐकतात. सुप्रभात मध्ये चर्चा चालत असताना स्व. डॉ. एस.एन.कोटगिरे (नाना) साहेब व डॉ. इंगोले साहेब यांच्यामध्ये चर्चेतून हास्यकलोळ व्हायचा. त्यांच्या अनुभवातून नव्या पिढीला प्रेरणा मिळते. वैद्यकीय व्यवसाय म्हणजे केवळ पैसा कमावण्याचे साधन नसून समाजसेवेचे पवित्र माध्यम आहे, हे त्यांनी आपल्या आयुष्यभराच्या कार्यातून सिद्ध केले.
रुपयापासून सुरू झालेली ही सेवायात्रा आज आधुनिकतेकडे वाटचाल करत असली तरी तिच्या केंद्रस्थानी आजही माणुसकी, आपुलकी आणि सेवाभाव हाच मूलमंत्र आहे. इंगोले हॉस्पिटलने ५३ वर्षांत हजारो रुग्णांना नवजीवन दिले, अनेक कुटुंबांना आधार दिला आणि मुखेडच्या आरोग्यसेवेचा विश्वास जपला. हे सर्व करत असताना आपल्या भावांनाही त्यांनी अजिबात दूर केलेले नाही. भावांवरती पुत्रवत प्रेम करून त्यांना स्टॅन्ड केले. आपल्या प्रकृतीकडे सुद्धा डॉ. इंगोले साहेब यांनी कटाक्षाने लक्ष पुरविले 76 व्या वर्षीसुद्धा त्यांची प्रकृती अत्यंत उत्तम आहे. ते एक उत्तम शेतकरी सुद्धा आहेत. शेतीकडे कटाक्षाने लक्ष देतात. कुठल्याही सार्वजनिक कामात त्यांचा पुढाकाराने हातभार असतो. आपण कुठेही राहत असलो तरी माझे मूळ गाव बेरळी येथे माझे चांगल्या पद्धतीचे घर असले पाहिजे या इंगोले साहेब यांच्या इच्छेपोटी आपल्या मुलाकडून त्यांनी नुकतेच बेरळी (बु.) ता. मुखेड येथे टोलेजंग नूतन वास्तु उभारली आहे.
मुखेडकरांच्या मनात विशेष स्थान निर्माण करणाऱ्या इंगोले हॉस्पिटलच्या पुढील वाटचालीस व डॉ. एम.जे .इंगोले साहेब यांच्या वाढदिवसानिमित्त सर्व स्तरांतून शुभेच्छांचा वर्षाव होत असून, ही सेवा अशीच निरंतर सुरू राहो, हीच सर्वांची अपेक्षा आहे.
About the Author
